Hyperloop: puur concept of realiteit?

Stel je voor: reizen van Amsterdam naar Parijs in anderhalf uur. Geen urenlange wachttijden, geen files, geen vertragingen. Je stapt gewoon in, en komt razendsnel op je bestemming aan. En dan is het ook nog eens goedkoper dan vliegen, sneller dan de trein én duurzamer? Volgens voorstanders kan dat met de Hyperloop. Maar wat is dat precies? Waar komt het idee vandaan, hoe werkt het, en is het eigenlijk wel haalbaar?

Wat is Hyperloop?

Hyperloop is een nieuwe manier van openbaar vervoer waarbij capsules (“pods“) zich met zeer hoge snelheid door een vacuümbuis voortbewegen. Dankzij de lage luchtdruk in de buis en het gebruik van magnetische zweeftechniek (zoals ook al wordt gebruikt in de Japanse Maglev) ondervindt de pod nauwelijks weerstand, waardoor snelheden tot boven de 1000 km/u theoretisch mogelijk zijn. Dit is sneller dan de meeste commerciële vliegtuigen, die zo’n 750 tot 950 km/u vliegen, en een veelvoud van wat huidige treinen kunnen halen. Een rit van Amsterdam naar Parijs zou bijvoorbeeld in slechts anderhalf uur kunnen plaatsvinden, terwijl dit met de Thalys zo’n 3,5 uur duurt. Een vliegreis zou weliswaar bijna even snel zijn, maar dat is zonder de potentiële vertragingen en alle poespas van het vliegveld.

De oorsprong van Hyperloop

Hoewel het idee van vacuümtreinen al meer dan een eeuw oud is, herleefde het concept van de Hyperloop nadat Elon Musk in 2013 zijn ‘Hyperloop Alpha’ whitepaper publiceerde; hierin presenteerde hij het als een sneller, efficiënter, goedkoper en milieuvriendelijker alternatief voor hogesnelheidstreinen. Hij besloot zijn idee open source te maken, zodat studenten, bedrijven en onderzoeksinstellingen wereldwijd ermee aan de slag konden gaan, wat heeft geleid tot een explosie aan initiatieven, van internationale (student)wedstrijden tot het ontstaan van Hyperloop-bedrijven.

Hoe werkt het?

Een Hyperloop-systeem bestaat uit een aantal luchtdichte buizen; dit kan zowel bovengronds als ondergronds. Om de luchtweerstand van de Hyperloop-pods te minimaliseren, wordt in deze buizen de luchtdruk sterk verlaagd, zodat er een nagenoeg vacuüm ontstaat. De capsules worden elektrisch aangedreven, vaak via lineaire elektromotoren, en zweven met behulp van maglev of luchtkussentechnologie, waardoor er ook geen rolweerstand is. Omdat er geen contact is met de buis en nauwelijks wrijving, zijn hoge snelheden dus met relatief weinig energie haalbaar.

Als deze luchtdichte buizen maken het echter wel complex. Er moet namelijk rekening gehouden worden drukregeling, veiligheid en wisselsystemen. Ook de pods zelf moeten sterk en degelijk ontworpen en gebouw worden. Evacuatie bij storingen in een vacuümbuis is bijvoorbeeld een groot veiligheidsvraagstuk. Toch zijn er inmiddels meerdere werkende prototypes gebouwd, zoals door Hyperloop Delft, en testfaciliteiten, zoals in Veendam, aangelegd waarin onderdelen van deze technologie onder gecontroleerde omstandigheden worden beproefd.

Hoe staat het er nu voor?

Studententeams zijn serieuze spelers binnen deHyperloop-ontwikkeling; Delft Hyperloop won in 2017 de Hyperloop Pod Competition, georganiseerd door SpaceX. Hun ontwerp blonk namelijk uit in efficiëntie, veiligheid en technische haalbaarheid. Ook andere studententeams doen hard hun best, zoals TUM Hyperloop (München), die een snelheidsrecord vestigde met hun testpod, Swissloop (ETH Zürich), en Hyperloop UPV (Universitat Politècnica de València).

Los van innovaties door studenten, doen ook bedrijven hard hun best:

Hardt Hyperloop (Nederland): Voortgekomen uit het Delftse studententeam. Hardt ontwikkelde een unieke technologie waarmee pods van traject kunnen wisselen zonder bewegende wissels, en bouwde testfaciliteiten in Delft en het European Hyperloop Center in Groningen. Hardt werkt samen met onder andere de NS en Schiphol aan haalbaarheidsstudies voor Hyperloop in Europa.
Zeleros (Spanje): Dit bedrijf werkt aan een systeem waarbij de aandrijving en drukregeling grotendeels in de pod zelf zitten, wat infrastructuurkosten moet verlagen. Ze bouwden een testfaciliteit in Valencia en presenteren zichzelf als de Europese tegenhanger van de Amerikaanse initiatieven.
Virgin Hyperloop (VS): Ooit een van de grootste namen in het veld, met een testfaciliteit in Nevada. In 2020 testten zij als eerste een Hyperloop-pod met passagiers. Inmiddels heeft het bedrijf zijn focus verlegd naar vrachtvervoer en personeelsreducties doorgevoerd.
HyperloopTT, TransPod en Nevomo: Deze bedrijven opereren internationaal met varianten op het concept. Zo richt TransPod zich op een systeem in Canada en Nevomo werkt aan een tussenstap genaamd “magrail” die bestaande rails combineert met zweeftechniek.

Europa is een broedplaats voor Hyperloop-initiatieven. In Veendam, Groningen opende in 2024 het European Hyperloop Center, de langste testbuis van Europa. Dit centrum richt zich op het standaardiseren en valideren van Hyperloop-technologie, met steun van EU-instellingen.

Is Hyperloop wel haalbaar?

Hyperloop is een vet en innovatief concept, en de voordelen zijn veelbelovend:

Hoge snelheid en korte reistijden: Afstanden die nu uren kosten per trein of auto, kunnen met Hyperloop in minder dan een uur worden afgelegd. Dit maakt woon-werkverkeer over grote afstanden realistischer en kan economische regio’s nauwer verbinden.
Duurzaamheid: Hyperloop is elektrisch aangedreven en zou (gebruikmakend van groene stroom) vrijwel CO2-neutraal kunnen opereren. In vergelijking met korteafstandsvluchten en autoverkeer biedt het systeem een veel milieuvriendelijker alternatief.
Autonoom en weersbestendig: Door de gesloten buisstructuur is het systeem ongevoelig voor weersinvloeden en -vertragingen. Automatische besturing zorgt voor potentieel hoge betrouwbaarheid en veiligheid.

Maar helaas zijn er niet alleen maar voordelen, maar ook een aantal grote obstakels:

Hoge aanlegkosten: De benodigde infrastructuur bestaat nog niet én is duur. Een nieuw netwerk met vacuümbuizen, stations en bijbehorende technologie vergt miljardeninvesteringen. De kosten per kilometer liggen vermoedelijk hoger dan bij bestaande spoor- of snelwegen.
Veiligheid en evacuatie: In een vacuümbuis is ontsnappen bij nood erg complex. Hoe evacueer je passagiers veilig als er een storing of lek optreedt? Het is namelijk niet veilig voor passagiers om zomaar een vacuüm in te stappen als ze onverhoopt de pod uit moeten.
Beperkte capaciteit per pod: Een pod biedt ruimte aan enkele tientallen passagiers, wat minder is dan een gewone trein. Voor grote reizigersstromen moeten dus veel pods kort na elkaar vertrekken, wat operationeel uitdagend – maar door de betrouwbaarheid van de Hyperloop wel haalbaar – is.
Maatschappelijke acceptatie: Reizen in een afgesloten buis zonder ramen op zeer hoge snelheid is voor sommigen een onaantrekkelijk idee. Claustrofobie of angst voor storingen kunnen de bereidheid om in te stappen beïnvloeden. Er wordt echter wel gewerkt aan het zo comfortabel mogelijk maken van de pods.

Gezien de nadelen en obstakels zeggen veel critici dat het slimmer is om te investeren in verbeteringen aan het bestaande spoornetwerk, zoals uitbreiding van hogesnelheidslijnen (en bijvoorbeeld de implementatie van de Magrail, zoals hieronder te zien is). Toch zien voorstanders in Hyperloop een kans voor vernieuwing, vergelijkbaar met de introductie van de trein of het vliegtuig. Een tussenvorm is mogelijk: eerst Hyperloop gebruiken voor vrachtvervoer, om de technologie stap voor stap te testen en opschalen.

Conclusie

Hyperloop is een ambitieus en technisch uitdagend project met het potentieel om ons vervoer ingrijpend te veranderen. Er wordt veel onderzoek gedaan naar Hyperloop, en er wordt hard gewerkt aan het realiteit maken, maar toch zullen grootschalige toepassingen nog even op zich laten wachten.

Voorlopig lijkt investeren in het bestaande spoornetwerk verstandiger, maar de ontwikkelingen rond Hyperloop zijn ontzettend interessant. Misschien rijden we over twintig jaar wel in een capsule door een vacuümbuis naar Berlijn, of misschien blijkt het vooral een leerzame tussenstap naar andere innovaties.

Robert Dilber

Bronnen: