De laatste maanlandingsmissie was Apollo 17: gelanceerd op 7 december 1972 en weer terug op de Aarde op 19 december 1972. Sindsdien heeft geen mens meer voet op de Maan gezet, en zijn er ook geen bemande missies meer geweest die zo ver van de aarde reisden.
Met Artemis II komt daar nu verandering in. Op 1 april 2026 vertrok deze missie voor een reis van ongeveer tien dagen om de maan heen en terug. Het is de eerste bemande Artemis-vlucht en daarmee ook de eerste bemande deep-space missie in ruim vijftig jaar.
Wat deze missie onder andere zo bijzonder maakt, is dat de achterkant van de maan nu weer met eigen ogen door mensen is gezien. Voor velen voelde deze lancering daardoor als een moment dat sterk doet denken aan de Apollo-tijd, maar dan met 21e-eeuwse systemen, sensoren en internationale samenwerking.
Waarom Artemis II zo bijzonder is
Artemis II is de eerste bemande vlucht van NASA’s nieuwe deep-space combinatie: het Space Launch System (SLS) en het Orion-ruimtevaartuig. Het SLS is de draagraket die Orion eerst in een baan om de aarde brengt en vervolgens richting de maan stuurt. Het is momenteel de krachtigste operationele raket en maakt deels gebruik van technologie uit het Space Shuttle-programma, zoals de RS-25 motoren.
Bovenop deze raket bevindt zich Orion, de capsule waarin de astronauten verblijven. Orion is specifiek ontworpen voor missies buiten een lage baan om de aarde en bestaat uit een Crew Module (leefruimte voor de astronauten) en een Service Module (regelt voortstuwing, energie en temperatuur). Daarnaast is Orion uitgerust met een hitteschild dat bestand is tegen de hoge belastingen bij terugkeer vanuit deep space.
Het doel van Artemis II is niet alleen om langs de maan te vliegen, maar om het volledige systeem onder realistische omstandigheden te testen. Het gaat hoofdzakelijk om de life support, navigatie en communicatie over grote afstanden, en een veilige terugkeer naar de Aarde, wat de basis zal vormen voor latere (landing)missies .
Artemis II is bovendien vanaf het begin een internationale missie. Zo is de Service Module ontwikkeld door ESA en levert de Canadian Space Agency een astronaut voor de missie Daarnaast werken JAXA (Japan), ESA en NASA samen aan maanrovers en logistieke systemen. Moderne ruimtevaart is daarmee steeds minder een nationale aangelegenheid en draait steeds meer om samenwerking.
Rondje om de maan
NASA beschrijft Artemis II als een end-to-end test, waarbij het volledige systeem onder realistische omstandigheden wordt gevalideerd. Tijdens de missie oefenen astronauten handmatige besturing, worden life support en navigatie geëvalueerd en wordt gekeken hoe systemen en interfaces functioneren over grote afstanden. Uiteindelijk draait het ook om een veilige terugkeer, inclusief re-entry en splashdown met crew aan boord. Alles wat later mission critical is, wordt hier voor het eerst getest in deep space.
De flyby levert waardevolle data, mooie foto’s en bijzondere momenten op. Op 6 april bereikte Orion een afstand van ongeveer 406.771 van de Aarde, wat een nieuw record is voor bemande ruimtevaart. Het ruimtevaartuig kwam tot circa 6.545 mijl boven het oppervlak van de Maan en bevond zich daarbij ongeveer 40 minuten buiten radiocontact, toen het zich achter de maan bevond. Tijdens de terugreis volgden onder andere een Earthrise en een zonsverduistering, waarbij de zonnecorona kon worden waargenomen.
Orbital dynamics: “slingshot” om de baan
Naar de maan vliegen, een bocht maken, en terugkeren naar de aarde klinkt simpel, maar in werkelijkheid moet er rekening gehouden worden met orbital dynamics. Artemis II maakt gebruik van een zogeheten free-return trajectory: het traject zo is gekozen dat het ruimtevaartuig, puur door de zwaartekracht van de Aarde en de Maan, vanzelf weer terug richting de aarde beweegt. Zelfs als er onderweg iets misgaat met de voortstuwing, volgt het voertuig nog steeds een baan die het terugbrengt.
Orion wordt met een hoge snelheid richting de maan wordt gestuurd. Terwijl het de maan nadert, buigt het ruimtevaartuig af door de zwaartekracht van de maan. Orion wordt dan “langs” de maan geleid en weer teruggestuurd richting de aarde. Hhet lijkt alsof Orion een scherpe bocht maakt rondom de maan, maar bekeken vanuit het aarde-maan systeem is het een vloeiende, elliptische baan waardoor Orion automatisch terugkeert naar de aarde.
Het voordeel van deze aanpak is veiligheid en efficiëntie. Je hebt minder brandstof nodig dan bij complexe manoeuvres, en je bouwt een natuurlijke fallback in voor het geval systemen uitvallen. Tegelijkertijd stelt dit traject hoge eisen aan navigatie en timing, omdat kleine afwijkingen grote gevolgen kunnen hebben over zulke afstanden.
NASA’s volgende doelen na Artemis II
Na Artemis II verschuift de focus van testen naar integratie. De Artemis III staat gepland als demonstratiemissie in een lage baan om de Aarde, waarbij onder andere rendezvous en docking getest wordt met maanlanders van SpaceX en Blue Origin. Ook worden subsystemen en de nieuwe EVA-pakken dan getest. De eerste daadwerkelijke maanlanding binnen het Artemis-programma staat nu gepland voor Artemis IV, rond 2028.
Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan een meer duurzame infrastructuur rond en op de maan: Gateway (een ruimtestation in een baan om de maan), commerciële vrachtmissies en nieuwe mobiliteitsoplossingen (zoals pressurized rovers) waarmee astronauten zich over grotere afstanden kunnen verplaatsen. De focus ligt nu duidelijk op langdurige aanwezigheid in de ruimte en herbruikbare systemen. Dit sluit aan bij bredere ontwikkelingen binnen de ruimtevaart, zoals eerder besproken in de Space Age blog.
Internationale samenwerkingen
Ook andere ruimtevaartorganisaties bouwen actief mee aan deze volgende fase, ieder met hun eigen focus en specialisatie:
- ESA (Europa) werkt aan de Orion Service Module en de de Argonaut cargo-lander. De lander zal vanaf 2030 met Ariane 6 tot ongeveer 1.500 kg vracht naar het maanoppervlak brengen, bedoeld voor infrastructuur, wetenschappelijke instrumenten en ondersteuning van astronauten.
- JAXA (Japan) richt zich op mobiliteit op het maanoppervlak. Samen met NASA werken ze aan een pressurized rover, een soort rijdend mini-habitat, waarbij Toyota met de Lunar Cruiser inzet op langdurige missies met een grotere actieradius.
- ISRO (India) bouwt voort op eerdere Chandrayaan-missies en werkt aan Chandrayaan-4, een sample return missie die gepland staat rond 2027–2028. Dit is een belangrijke stap richting een mogelijke bemande maanmissie rond 2040.
- China werkt ondertussen aan een eigen roadmap richting een bemande maanlanding vóór 2030, met als langere termijn doel een International Lunar Research Station rond 2035. Recente robotmissies, zoals Chang’e-6 waarbij monsters van de achterkant van de maan zijn verzameld, vormen hierbij de technologische basis.
Conclusie
Artemis II was een belangrijke engineeringstap: voor het eerst in ruim vijftig jaar weer mensen buiten een lage baan om de Aarde. Daarnaast ook een flyby van de Maan met recordafstand, tijdelijke radiostilte, wetenschappelijke observaties en een veilige terugkeer via een free-return traject.
De maan is daarmee opnieuw een bestemming geworden, maar ook een testlab. De focus ligt nu op het bouwen van systemen die langdurige maan-aanwezigheid mogelijk maken, en Artemis II laat zien dat we die stap technisch weer aankunnen.
Robert Dilber
Kijk voor meer blogs hier
Bronnen:
- NASA – Artemis II
- ESA – Artemis II
- Afbeelding Introductie: Andrew McCarthy – Close-Up Boosters, Erik Kuna – Afbeelding lancering, The Guardian – Afbeelding Lancering
- NASA Journey To The Moon Gallery – Afbeelding “Rondje om de maan”
- Britannica – Afbeelding Trajectory Artemis II
- Afbeelding “NASA’s volgende doelen na Artemis II” – ESA – afbeelding argonaut cargo-lander, NASA – Afbeelding JAXA Pressurized Rover
